Istorija

SURČIN

Administrativni i trgovinski centar opštine Surčin, udaljen je od centra Beograda 16 km.
Na ovom prostoru su otkrivena nalazišta iz mlađeg kamenog doba,starijeg i mleđeg gvozdenog doba. Na bari Petrac postoji brežuljak okružen vodom na kome su nađeni predmeti od ornamentisane keramike i oruđa od kremena. Na nekim njivama pronađene su praistorijske statue vinčanske kulture. U periodu vladavine Kelta ovaj prostor je bio gusto naseljen.

Arheološka nalazišta svedoče o davnoj naseljenosti ovih prostora. Oruđa od kamena i ornametisana keramika i praistorijske statue viničanske kultura svedoče o naseljenosti ovih prostora u kamenom dobu. Postoje pouzdani podaci da je sadašnja urbana teritorija bila gusto naseljena u vreme Kelta. Iz rimske epohe takođe postoje materijalni dokazi kao što su žrtvenik sa natpisom, bronzani i srebrni novac.

Prvi pomeni o naselju na ovom prostoru su iz 1404. godine kada je kraljevskom poveljom darivano feudalnoj porodici Morović. Posle požarevačkog mira 1718. godine ulazi u sastav zemunskog vlastelinstva grofa Šenborna, a od 1745. uključen je u vojnu granicu.

U mestu crkva postoji još od 1786. godine. Današnja pravoslavna crkva je izgrađena u periodu od 1788. do1812. godine i posvećena je sv. Petki. Ikonostas je radio Marko Vujatović, a slikanje i pozlatu pevnica Stevan Gavrilović. Surčin slavi Malu gospojinu 21. septembra. Pored pravoslavne Surčin ima i rimokatoličku crkvu.

U Surčinu je 1786. godine postojala stara trošna škola, ali prvi podaci o broju đaka datiraju iz 1802. godine kada je nastavu pohađalo 20 đaka. Školska zgrada je podignuta 1817. godine, a škola je sa kraćim prekidina radila tokom celog XIX veka. Krajem XIX i početkom XX veka broj učenika se znatno povećao. U školskoj 1904/05. godini bilo je 205 učenika, ali i problema sa školskim prstorom.

Uoči Prvog svetskog rata ima tri škole: srpsku, nemačku i hrvatsku. Škola ubrzo prerasta u osmogodišnju školu. Odlukom SO Zemun 1967. godine OŠ “Vuk Karadžić” je zbog velikog broja učenika podeljena. Škola pod istim imenom se preselila u novu zgradu, a nova škola “22. oktobar” je ostala u staroj zgradi.

Aktivno stanovništvo, pored dominirajuće zemljoradnje kojom se bave individualna poljoprivredna domaćinstva, mahom je zaposleno u industrijskim i drugim delatnostima Beogarda: Aerodrom „Nikol Tesla“, PK „Beograd“, Mlinsko pekarskoj industriji Surčin, “Centroprom“, kao i brojnim poljoprivrednim, zanatskim i trgovinskim firmama.
Stanovnika ima oko 20,000.

 

DOBANOVCI

Selo Dobanovci je locirano duž auto puta Bepgrad-Zagreb i udaljeno je 6 km zapadno od Surčina i 16 km od Beograda. U blizini sela je Aerodrom „Nikola Tesla“.

Brojni nalazi iz rimskog doba kazuju da je ovde bilo naselje. Na prostoru današnje ciglane iskopane su rimske opeke, novac, a pronađena je jedna peć za pečenje opeke i keramike. Dobanovci se prvi put pominju 1404. godine u jednom mađarskom srednjovekovnom dokumentu, iako je verovatno da su postojali i ranije. Najstariji konkretni podaci iz 16. veka, zapisani zbog poreza: dva turska popisa, jedan iz 1546. godine, a drugi iz 1566/67. godine. U prvom popisu navedeno 50 domaćinstva koja su plaćala po 408 akči poreskih dužbina, bez pašarina, a u drugom 43 domaćinstva koja su plaćala gotovo dvostruki iznos poreza. Iz navedenih popisa može se videti da su stanovnici Dobanovaca bili Srbi.

Nema tačnog zapisa kada je podignuta crkva u Dobanovcima, ali se u popisu iz 1546. godine pominje i seoski pop. Crkva posvećena Svetom Nikoli, (seoska slava) sagrađena je 1732. godine. Današnja crkva Svetog Nikolaja je podignuta 1803. godine pod zaštitom je države. Ikonostas je izgrađen 1842. godine i delo je Petra Čortanovića.

Škola u Dobanovcima počinje sa radom u drugoj polovini XVIII veka. Školska zgrada podignuta je 1890. godine, a 1908. se otvara i učiteljsko mesto za učitelja Slovaka.
U prvoj polovini XIX veka u Dobanovce se doseljavaju Slovaci pretežno iz Bačke. Oni su pripali parohiji u Boljevcima, a evangelistička crkva je podignuta nešto kasnije.

Stanovništvo je opredeljeno za rad u poljoprivredi, ali u nivije vreme počinju da niču industrijski objekti, naročito u blizini auto puta i Aerodroma. Stanovnika ima oko 9000.

 

JAKOVO

Od Surčina udaljen 6 km, a od centra Beograda 22 km. Staro sremsko selo,čije arheološke iskopine govore da je ovde bio razvijen život još u najstarija vremena. Pored Save su pronađeni temelji preko 100 kuća iz gvozdenog doba, kao i monogi ostaci oruđa, oružja i drugog materijala.

Materijalni dokazi potvrđuju da su ovi prostori bili naseljeni još u kameno i gvozdeno doba. Kasnije su ovde živeli Iliri i Kelti. Najznačajniji je pronalazak Germanske nekropole, gde su pronađeni dobro očuvani pehari, nakit od ćilibara, predmeti od keramike.
Po predanju, naziv se vezuje za ime stročara Jakova, koji je živeo na brdašcetu u kolibi od trske. Tada nije bilo zaštitnog nasipa, pa je Sava plavila prostor. Tokom leta, kad bi se voda povukla, do Jakova bi dolazili čobani iz okolnih sela i govorili “idemo do Jakova”.
Jakovo se u spisima pominje od početka 15. vijeka (1404. god. u jednom mađarskom spisu). Postanak naselja vezuje se za manastir Fenek, udaljen dva kilometra jugozapadno od Jakova, a najraniji pisani pomen o manastiru datira iz 1563. godine. Jakovo se kao naselje pominje i u tursko doba.

Posle povlačenja Turaka 1718. godine ulazi u sastav zemunskog vlastelinstva, a nakon sklapanja mira sa Turskom Jakovo je priključeno Vojnoj granici.
Kraj 18. vijeka obeležio je i početak rada škole. Pravoslavni hram, posvećen Vaznesenju Gospodnjem (Spasovdan), podignut je u periodu od 1804. do 1810. godine, dok je seoska slava Sv. Petka.

U blizini sela nalazi se jedini manastir u južnom Sremu-manastir Fenek iz XV veka posvećen Prepodobnoj Materi Paraskevi. Crkva u centru Jakova je posvećena Voznesenju Gospodnjem.
Većina stanovništva se bavi obradom zemlje kako na svojim posedima, tako i u velikim poljoprivrednim kombinatima. U novije vreme je porastao broj žitelja Jakova ,koji su svojimposlom vezani za grad ili su preorjentisani na druge privredne grane, kao što su trgovina, ugostiteljstvo, turizam i dr… Broj stanovnika Jakova se kreće oko 7000.

 

BOLJEVCI

Staro drevno selo Boljevci su od Surčina udaljeni 13 km, od Beograda 29 km, smešteno uz levu obalu reke Save i tu postoji od pradavnih vremena zbog dobrog položaja. Kameni šiljak nađen na Vodoplavici svedoči da se ovde čovek zaustavljao i lovioveć u prelasku iz starijeg u mlađe kameno doba, pre oko 9000 godina. Najstarije stanište je na Zbegu, pripada Starčevačkoj kulturi, pre oko 6500 godina. Mlađa kultura, Vinčanska, pre oko 5500 godina, otkrivena je u današnjem selu, na bregu iznad starog Voka. Bronzano doba, pre oko 4500 godina, u ataru današnjih Boljevaca ostavilo je traga na dva velika lokaliteta na Pejinom brdu i u samom selu – od Velikog do Malog raskršća pa prema Savi.

Boljevci se ubrajaju u naselja sa dugom istorijom naseljenosti (od neolita do danas). Na ovim prostorima je lovio čovek još na prelasku iz starijeg u mlađe kameno doba, ali se smatra se da su pripadnici vinčanske kulture najstariji žitelji ovog naselja. U ataru sela su pronađeni predmeti iz bronzanog i gvozdenog doba, ali dolaskomKelta i mešanjem sa starosedeocima, obrazuje se plema Skordisci. Rimska osajanja ovim prostorima donose nove oblike kulture, a sa propašću carstva ovde se smenjuju vizantijska, bugarska i ugarska vlast. U srednjem veku ovde je bio značajan prelaz preko Save do kog se stizalo sa Carigradskog i sa Srebreničkog druma. Zajedno sa Beogradom 1521. godine selo je potpalo pod tursku vlast.

Pod današnjim imenom naselje se pominje 1702. godine, a prvi pisani dokument datira iz 1716. godine. Pravoslavni hram je posvećen Sv. Petki i izgrađena je u periodu od 1797. do 1800. godine. Seoska slava je Velika Gospojina (28.8.).

U prvoj polovini 19. vijeka ovaj prostor, pored Srba, naseljavaju i Slovaci. Kao privremeno rešenje 1900. godine je podignut molitveni dom, sa drvenom zvonicom po strani. Godine 1908. evangelistička crkvena opština se osamostaljuje, a krajem 19. vijeka je na izgrađena i crkva.
Prvi zapisi o školi u mestu se javljaju krajem 18. vijeka, a danas škola nosi ime “Branko Radičević”, jer je deda velikog pesnika živeo u Boljevcima.

U Boljevcima, na levoj obali reke Save, na 35 km uzvodno od Beograda, smešteno je prvo nautičko selo u Srbiji- Nautičko selo „Biser“- kompleks od 16 modernih kućica na vodi koje stoje u nizu i izgledaju kao nakit obale-savski biseri.

Preovladava poljoprivreda, sa značajnim udelom ribolova, zahvaljujući ribnjaku „Živača“. Predeo je pogodan za razvoj turizma, jer poseduje prelepe površine sa vodom i šumom. Naselje Boljevci broje oko 4000 stanovnika, gde jedan deo čine i Slovaci. Postoj pravoslavna crkva Sv.Petke i slovačka crkva.

 

BEČMEN

Naselje Bečmen se nalazi jugozapadno od Surčina, udaljeno 4 km,a od Beograda 22 km. Osnovano je još u najstarije doba, o čemu svedoče nalazi iz praistorijskog doba. Prvi pomeni o naselju datiraju iz 1320. i 1403. kada je Bečmen kraljevskom darovnicom dat plemićkoj porodici Morović. Posle požarevačkog mira 1718. godine naselje se vodilo kao pustara pod nazivom Bogićev zbeg. Godine 1810. godine je sagrađena crkva posvećena Sv. Savi koja proslavlja 27. januar kao hramovnu slavu, a 30. jula Sv. Marinu (Ognjena Marija) kao zavetni dan.

Preovladava poljoprivredna proizvodnja, pretežno individualnih seoskih gazdinstava. Bečmen poseduje dosta šumovitih i vodenih površina, među kojima šuma Gibavac i bečmensko jezero bogato ribom, pravi raj za ribolovce. U naselju postoje nekoliko industrijskih objekata koje ovom mestu daju perspektivu u privrednom razvoju. Naselje Bečmen broji oko 4000 stanovnika.

 

PROGAR

Selo Progar je od Surčina udaljeno 18 km, a od Beograda 34 km. Smešteno je uz samu obalu Save, na svo 45 km.uzvodno od Beograda. Svojom vegetacijom i očuvanom prirodom predstavlja jedan od najvećih turističkih potencijala opštine Surčin. Pored reke Save, značajnu ulogu ima i kanal Jarčina, koji polazi od sela Jarak i u dužini od 50 km spaja se kod progara sa Savom. Na Progar naleže i rečno jezero Živača, odnosno mrtvaja reke Save, gde kanal Vok reguliše nivo vode u jezeru.

U okolini sela se nalaze velike površine pod šumom: šuma Bojčin, Crni lug i Jasenska šuma čija ukupna površina iznosi 2200 ha. Osim drvne mase koja se koristi za potrebe industrije i ogreva, šuma se koristi i za uzgoj stoke. U poslednje vreme na prostoru šume Bojčin nalaze se turistički i ugostiteljski objekti, a ovde se održavaju i turističke manifestacije „Petrovdanska fijakerijada“ u mesecu julu i „Konjički maraton“ u mesecu septembru.
Na ovim prostorima otkrivene su grobnice iz Rimskog perioda, gde je utvrđeno da se na prostoru današnjeg centra nalazila Rimska nekropola perida kasne antike. Počev od 6. veka ovaj prostor naseljavaju Sloveni koji su tokom vekova menjali gospodare, kao što su Bugari, Vizantinci, Mađari, Turci, a od 1716. godine pa narednih 200 godina Srem je pod upravom Austrougarske.

Beogradskim mirom 1739. godine utvrđena je austrijsko-turska granica. Progar postaje istureno naselje Vojne granice. U cilju zaštite graničnog pojasa austrijske vlasti otkupljuju vlastelinsku zemlju i istu dele seljacima,koji su primili obavezu zaštite granice.
Crkva u Progaru je izgrađena 1799. godine i posvećena je Arhangelu Gavrilu.

Svake godine u progaru se održava kulturno-umetnička manifestacija Bojčinsko kulturno leto koju organizuje Ustanova kulture-Kulturni centar Surčin na otvorenoj letnjoj sceni u Bojčinskoj šumi u Progaru. Program manifestacije se sastoji od pozorišnih predstava, koncerata i drugih oblika scenskih nastupa, koji se izvode svakog vikenda tokom letnjih meseci, a besplatni su za sve posetioce.

Aktivni deo stanovništva zaposlen je u industriji PK Beograd, šumarstvu, lovu i ribolovu, a još uvek značajni doprinos u poljoprivrednoj proizvodnji imaju individualni poljoprivredni proizvođači. Selo broji oko 1500 stanovnika.

 

PETROVČIĆ

Malo sremsko selo koje se graniči sa područjem opštine Pećinci, udaljenog od Surčin 10 km i Beograda 26 km. Ukupna površina atara Petrovčić je 1974 ha, od kojih su najvećim delom obradive površine, a manji delovi su pod livadama, pašnjacima i šumama.

Materijalni dokazi svedoče o ranoj naseljenosti ovih prostora, još u doba neolita. Predmeti od kamena i životinjske kosti svedoče da se pored obrade zemlje, čovek bavio i stočarstvom, a predmeti od bronze upućuju na rane početke upotrebe metala. Na ovom prostoru živeli su Iliri, Kelti i Rimljani. Na ovom prostoru u srednjem veku bila su naselja Tolinci i Sakule. Naselje Petrovčić nastalo je raseljavanjem Sakula i Tolinaca. U kasnijem periodu, ukazom Marije Terezije Petrovčić je pod imenom Petrovci-Tolinci dat Vuku Iskoviću za naseljavanje porodica njegovih vojnika za čuvanje granica prema Turcima.

Posle seobe Srba pod Arsenijem IV Jovanovićem deo srpske migracije naselio se u četiri sela i na 11 pustara. Ukazom Marije Terezije, Petrovčić je dodeljen Vuku Isakoviču za naseljavanje porodica njegovih vojnika. Prvi put pod današnjim imenom pominje se 1756. godine kao graničarsko mesto.

U mestu je još tada postojala trošna pravoslavna crkva, a novi pravoslavni hram podignut je 1845. godine i posvećen je Roždestvu Sv. Jovana. Seoska slava je Ivandan.

Podaci o postojanju škole datiraju iz perioda između dva rata. Školska zgrada je imala dve učionice i oko 60 đaka. Odlukom SO Zemun 1955. godine škola je pripojena osnovnoj školi “Dušan Vukasović Diogen” u Bečmenu. Danas učenici posle završenog četvrtog razreda nastavu pohađaju u školi u Bečmenu.

U Petrovčiću je rođen Dušan Vukasović, predratni učitelj, komandant 36. vojvođanske divizije i narodni heroj, koji je poginuo 1945. godine na Sremskom frontu.
Stanovništvo se pretežno bavi poljoprivredom. Stanovnika ima oko 1500.